Sześć tematów Claesa Oldenburga wraca do Nowego Jorku

Galeria Paula Cooper w Nowym Jorku pokazuje Claes Oldenburg: Six Themes od 5 listopada do 19 grudnia 2026 roku, przy 534 West 21st Street. Na wystawie są prace do każdego z sześciu tematów, niektóre rzadko pokazywane, ze spuścizny artysty i z kolekcji prywatnych. Portal Colossal pisał o niej 20 października, a szczegóły są na stronie samej galerii. Chcę o tym napisać, bo te sześć przedmiotów w rzeźbach Oldenburga to najlepsza znana mi krótka lekcja patrzenia na zwykłe rzeczy.

Nazwa nie jest nowa. Nawiązuje do przeglądu, który Walker Art Center w Minneapolis zorganizowało w 1975 roku i który potem objechał inne muzea w Ameryce Północnej. Galeria wraca do tego pomysłu pięćdziesiąt lat później.

Sześć tematów to „Geometric Mouse” (mysz geometryczna), „Three-Way Plug” (trójnik elektryczny), „Fagends” (niedopałki), „Clothespin” (klamerka do bielizny), „Typewriter Eraser” (gumka do maszyny do pisania) i „Standing Mitt with Ball” (stojąca rękawica z piłką). Od lat siedemdziesiątych Oldenburg wciąż do nich wracał. Rysował je, szył miękkie prototypy z płótna, potem robił wielkie wersje z metalu. Ten sam temat, trzy materiały, wiele lat. Dla mnie to ciekawsze niż jedno słynne dzieło. Widać tu człowieka, który nie zamykał tematu tylko dlatego, że raz już coś z niego zrobił.

Najnudniejsze rzeczy w pokoju

Spójrz jeszcze raz na tę listę. Klamerka. Gumka. Wtyczka. Niedopałek. Nikt jeszcze nie wzruszył się na widok wtyczki. Podejrzewam, że właśnie dlatego je wybrał.

Claes Oldenburg urodził się w Sztokholmie w 1929 roku, pracował w Stanach i zmarł w 2022 roku. W 1961 roku napisał tekst do katalogu wystawy zbiorowej Environments, Situations, Spaces w Martha Jackson Gallery w Nowym Jorku. Zaczyna się od słów „I am for an art” (jestem za sztuką) i dalej ciągnie się jak długa lista (pełny tekst ma Walker Art Center). Ludzie nazywają go manifestem. On upierał się, że to nie manifest. Podoba mi się to. Lista rzeczy, które się kocha, jest uczciwsza niż program.

W grudniu 1961 roku otworzył „The Store”, sklep przy East 2nd Street na Lower East Side, gdzie robił i sprzedawał malowane gipsowe wersje jedzenia i ubrań. Pomysł już tam był: weź to, obok czego ludzie przechodzą, i postaw im to znowu przed oczami.

Skala i miękkość

Jego metoda była prosta i moim zdaniem sprytniejsza, niż wygląda. Zmieniał dwie rzeczy: rozmiar i twardość.

„Floor Burger” (1962), gigantyczny hamburger z płótna wypchanego pianką, jest w Art Gallery of Ontario w Toronto. „Soft Toilet” (1966), winyl wypełniony kapokiem, jest w Whitney Museum of American Art. Muszla klozetowa ma być twarda, biała i prywatna. Zrób ją wiotką, a stanie się dziwna, trochę śmieszna, trochę smutna. To miękka rzeźba w najbardziej bezpośrednim wydaniu. Przedmiot zachowuje tożsamość, ale nie da się go już użyć bez zastanowienia, a ta pauza to cała sztuczka.

Wolał też budować rzeczy od nowa, niż brać gotowe. Nie ma tu więc ready-made’ów. Nic nie zostało kupione i podpisane. Każdą pracę trzeba było zbudować, a budowanie zmusza do decyzji, czym przedmiot naprawdę jest, która krawędź się liczy, a z której krzywizny można zrezygnować.

Potem urosły do ogromnych rozmiarów

Razem z Coosje van Bruggen, którą poślubił w 1977 roku i która zmarła w 2009, przeniósł tę samą logikę do przestrzeni publicznej. „Clothespin” (1976), stalowa i wysoka na około 45 stóp, stoi w Filadelfii na Centre Square, u zbiegu 15th Street i Market Street. „Spoonbridge and Cherry”, zainstalowana w 1988 roku, stoi w Minneapolis Sculpture Garden. „Typewriter Eraser, Scale X” (1999) jest w National Gallery of Art Sculpture Garden w Waszyngtonie.

Jeśli chodzi o rzeźbę pop art, to właśnie tu żart robi się poważny. Klamerka w takim rozmiarze jest bliższa budynkowi niż sprzętowi domowemu. Przedmiot nie stał się ważny. Zawsze był ważny, tylko nikt tego nie zauważył.

Co się dzieje z przedmiotem, który wyszedł z użycia

I właśnie dlatego ta wystawa jest ciekawa dzisiaj. Kształt „Geometric Mouse” wziął się z profilu projektora filmowego. Gumka do maszyny do pisania i projektor filmowy od tamtej pory wyszły z użycia.

Moim zdaniem to zmienia odbiór tych form. Widz, który nigdy nie używał żadnego z tych przedmiotów, może zobaczyć tylko kształt: tarczę, klin, szczotkę. Wyglądają prawie abstrakcyjnie. Nie sądzę, żeby Oldenburg to planował, i nie twierdzę, że tak było. Ale przedmioty codziennego użytku w sztuce mają drugie życie, nad którym artyści nie panują. Najpierw przedmiot jest tak powszechny, że nikt go nie widzi. Potem znika, a sztuka, która zachowała jego zarys, staje się zapisem tego, jak wyglądał.

Dziś ten cykl biegnie szybciej. Telefony, kable, ładowarki i przyciski starzeją się w kilka lat. To, co dziś zwyczajnie leży wokół nas, wkrótce może stać się zagadką, a to dla mnie dobry powód, żeby przyjrzeć się tym rzeczom uważnie, póki są jeszcze zwyczajne.

Moja mała analogia

Jestem malarzem, nie rzeźbiarzem, i nikogo nie naśladuję. A jednak znam ten odruch. Mój obraz „Bananas” pokazuje kiść poobijanych bananów na tle chłodnego turkusu i błękitu: zwykłą rzecz z kuchni, która w końcu wygląda, jakby miała coś do powiedzenia. „Monopoly Dreams” to kobieta obsypana kreskówkowymi pieniędzmi, z Panem Monopoly, Richiem Richem, Sknerusem McKwaczem i spadającymi banknotami dolarowymi, gra planszowa zamieniona w portret. U mnie to obrazy i litografie, które wykańczam ręcznie farbą akrylową, a nie miękkie płótno i stal. Podobieństwo jest tylko jedno: weź znajomą rzecz na serio i zobacz, co z tego wyjdzie.

Jeśli przed 19 grudnia będziesz w Nowym Jorku, to rzadka okazja, żeby zobaczyć wszystkie sześć tematów w jednym miejscu. Więcej takich notatek znajdziesz na blogu.