Dlaczego artyści ciągle malują pieniądze

Pieniądze to najczęściej powielany wizerunek na świecie. Każdy banknot jest maleńkim drukowanym dziełem sztuki, zaprojektowanym tak, żeby dało się go powielić miliony razy i żeby ufali mu ludzie, którzy nigdy mu się dokładnie nie przyglądają. Może dlatego artyści wciąż go podbierają.

Jestem jednym z nich. Maluję pieniądze i mam swoje powody. Zanim do nich przejdę, opowiem trzy historie, do których ciągle wracam. Lepiej niż ja tłumaczą, czym są pieniądze w sztuce.

W 1962 roku Andy Warhol zaczął malować obrazy z banknotami dolarowymi, najpierw ręcznie, potem sitodrukiem. Całe rzędy, płaskie i powtarzalne, jak arkusz prosto z maszyny drukarskiej. Nikt nie musiał tłumaczyć żartu. Obraz pieniędzy jest wart mnóstwo pieniędzy, więc co właściwie kupujesz?

W tym jednym pytaniu mieści się cała sztuka z banknotem dolarowym. Banknot jest już obrazem. Warhol nie musiał wymyślać tematu. Wskazał ten, który leżał w każdej kieszeni, i powtarzał go tak długo, aż przestał być banknotem i stał się wzorem. Pieniądze w pop arcie wciąż tak wyglądają: płasko, jaskrawo, odrobinę zbyt radośnie.

Do tematu wrócił w 1981 roku, w serii „Dollar Sign”. Sam znak dolara, duży i swobodny, w cukierkowych kolorach. Warhol mówił wtedy otwarcie, że zarabianie pieniędzy jest sztuką, a dobry biznes to najlepsza sztuka. Do dziś ludzie spierają się, czy mówił poważnie. Moim zdaniem tak, choć chyba trochę go to też śmieszyło. Znak dolara Andy’ego Warhola jest jednocześnie żartem i biznesplanem i nigdy nie musi wybierać.

Człowiek, który płacił rysunkami

J.S.G. Boggs poszedł z tym pomysłem w dziwniejszą stronę. Rysował banknoty odręcznie, tylko z jednej strony, a potem próbował nimi płacić po nominalnej wartości. Kelner albo sklepikarz musiał zdecydować, czy rysunek dziesięciu funtów jest wart dziesięć funtów. Wielu mówiło: tak. Bankowi Anglii nie było do śmiechu i w 1987 roku Boggs stanął przed sądem w Londynie z powodu swoich rysunków. Ława przysięgłych go uniewinniła.

Podoba mi się u Boggsa to, że dziełem była sama transakcja. Rysunek był tylko jedną połową. Drugą była chwila, w której ktoś musiał zdecydować, czym naprawdę jest wartość.

Potrzebował do tego bardzo niewiele. Papieru, długopisu i obcego człowieka po drugiej stronie lady. Nikt nie pytał krytyka, czy rysunek jest dobry. Pytano, czy jest wart dziesięć funtów. To trudniejszy test niż wszystko, czego wymaga galeria.

Gra planszowa, która miała być przestrogą

Gra Monopoly ma historię, której większość graczy nie zna. Jej pierwowzór, grę „The Landlord’s Game”, opatentowała Lizzie Magie w 1904 roku. Zaprojektowała ją, żeby pokazać, jak właściciele nieruchomości się bogacą, kiedy cała reszta płaci czynsz. Firma Parker Brothers wydała Monopoly w 1935 roku i z czasem gra o złu monopoli zamieniła się w grę o radości posiadania wszystkiego.

To odwrócenie sprawia, że ludzik w cylindrze tak często pojawia się w street arcie i pop arcie. Alec Monopoly zbudował wokół niego całą karierę. To najprzyjaźniejsza z możliwych twarzy chciwości. Możesz go namalować na ścianie i nikt nie poczuje się atakowany.

Obrazy z Monopoly działają, bo reguły tego żartu każdy ma już w głowie. Magie chciała, żeby gracze zauważyli, kto przegrywa. Wersja, która się sprzedała, nauczyła ich cieszyć się z wygrywania. Trudno mi patrzeć na tego ludzika i nie myśleć o obu wersjach naraz.

Jak maluję pieniądze

Moja metoda różni się od wszystkich trzech, ale pożyczam ten sam trik. Wybierz coś, co wszyscy rozpoznają, i pozwól temu trochę się popsuć.

W „Monopoly Dreams” celowo namalowałem tę postać. Oryginał ma 120 × 90 cm i należy do mojej serii „The Artists Are Silent”. Jest sprzedany – mogę namalować go dla ciebie na zamówienie w dowolnym rozmiarze, a sama praca ma swoją stronę w katalogu. Kobietę na obrazie pokrywają kreskówkowe tatuaże z pieniędzmi: ludzik z Monopoly z workami gotówki, bogate kreskówkowe dziecko, kaczka w cylindrze. Wokół niej, jak konfetti, spadają dolarowe banknoty. Biżuteria jest bez zarzutu. Psuje się tylko twarz, pocięta na pasy i przekreślona czarnymi belkami.

To moja odpowiedź na pytanie, które cały czas zadawali Warhol i Boggs. Rzeczy, które kupujemy, zostają ostre. Człowiek pod spodem zaczyna się sypać jak obraz z glitchem.

„Power and the Money” jest cichszy i surowszy. Mężczyzna namalowany krótkimi, grubymi pociągnięciami ma na ustach banknot jednodolarowy, przytrzymany szarą taśmą. Czarne belki przecinają jego twarz. Za nim, w ciemności, unoszą się małe prostokąty koloru. Nie może mówić. Mówi za niego banknot.

„Benjamin Dreams” to już złoto. Postać z białymi, kręconymi włosami stoi w garniturze uszytym ze studolarowych banknotów. „Benjamin” to slangowe określenie studolarówki, a ten garnitur to same studolarówki. Twarz jest pocięta na pasy. Między palcami postaci wisi mały banknot. Za nią biegną cienkie czarne linie jak wykresy cen, podpisane BTC, Brent, CNY i ETH.

W „SCAM” zostają złoto i wykresy. Mężczyzna w czarnej bluzie z kapturem i białymi paskami trzyma liczarkę pełną chińskich banknotów. Na piersi ma napis „abibas”. Nie próbowałem ukrywać tego żartu. Jego twarz też jest pocięta.

Dwa kolejne obrazy mają ten sam układ. W „NOTHING” mężczyzna w białym swetrze pokrytym bazgrołami z logo luksusowej marki, która nazywa się tu „Dalse & Gobano”, wyciąga przed siebie talerz z jednodolarowymi banknotami. W „The pure gold” mężczyzna w czarno-złotym barokowym swetrze niesie w obu rękach muszlę klozetową pokrytą złotem.

Na wszystkich tych obrazach rzeczy namalowałem starannie, a twarz jest pocięta. O to właśnie chodzi.

Dlaczego pieniądze w sztuce wciąż działają

Pieniądze zmieniają dziś kształt co kilka lat. Papier, potem karty, potem płatności telefonem, potem krypto. Artyści wciąż je malują, bo to wspólny język. Każdy rozpoznaje znak dolara w pół sekundy, od Warszawy po Toronto, a dzięki tej szybkości artysta może powiedzieć coś niewygodnego, zanim widz zdąży odwrócić wzrok.

Jest też prostszy powód. Obraz o pieniądzach wisi w pokoju kogoś, kto zapłacił za niego pieniądze. Żart nigdy nie przestaje działać.

Obraz z banknotami nie może udawać, że stoi ponad własną metką z ceną. Dlatego obrazy z pieniędzmi na ścianę to dziwna kategoria. Część z nich powstaje po to, żeby wyglądać bogato. Ja wolę malować obrazy, które patrzą pieniądzom prosto w oczy.

Jeśli chcesz mieć taki obraz na ścianie

Żeby zobaczyć, jak to wygląda na prawdziwej ścianie, zacznij od moich litografii. Każda powstaje na podstawie oryginału, a potem wykańczam ją ręcznie pociągnięciami pędzla farbą akrylową (40–50%) i żelem z fakturą, który po wyschnięciu staje się przezroczysty. W ramie, z numerem seryjnym i certyfikatem. Większość ma 60 × 80 cm i kosztuje 400 €. Jeśli potrzebujesz większego rozmiaru albo własnego tematu, zajrzyj do obrazów oryginalnych, gdzie przyjmuję zamówienia w dowolnym rozmiarze. Możesz też napisać do mnie na Instagramie.